Çocuklarda skolyoz belirtileri bazen oldukça hafiftir ve özellikle başlangıç döneminde kolayca gözden kaçabilir. Bir omzun diğerinden yüksek görünmesi, kürek kemiklerinden birinin daha belirgin olması, bel hattındaki asimetri veya çocuk öne eğildiğinde sırtın bir tarafının daha yüksek görünmesi skolyoz açısından değerlendirme gerektirebilecek bulgulardır.
Ancak önemli bir ayrım var:
Evde fark edilen asimetri skolyoz tanısı değildir.
Ama çocuğunuzdaki değişikliği erken fark etmenizi ve gerektiğinde profesyonel değerlendirme istemenizi sağlayabilir.
Çocuklarda Skolyoz Belirtileri Nelerdir?
Skolyoz yalnızca “omurganın yana doğru eğilmesi” değildir. Omurgada üç boyutlu bir deformite söz konusudur ve gövdedeki rotasyon dışarıdan görülebilen bazı asimetrilere yol açabilir.
Scoliosis Research Society, adölesan idiyopatik skolyozda görülebilecek bulgular arasında omuz yüksekliği farkını, skapula asimetrisini, gövdenin bir tarafa kaymasını, bel hattındaki asimetriyi ve kaburga çıkıntısını tanımlamaktadır.
Evde özellikle şunlara dikkat edebilirsiniz:
- Bir omuz diğerinden daha mı yüksek?
- Kürek kemiklerinden biri daha mı belirgin?
- Bel oyukları iki tarafta farklı mı?
- Kalçalardan biri daha yüksek veya belirgin mi görünüyor?
- Baş, gövdenin tam ortasında değilmiş gibi mi?
- Çocuk bir tarafa doğru kaymış gibi mi duruyor?
- Öne eğildiğinde sırtın veya belin bir tarafı diğerinden daha mı yüksek?
Bu bulgulardan birinin bulunması tek başına skolyoz olduğu anlamına gelmez.
Omuzlardan Birinin Yüksek Olması Skolyoz mudur?
Her zaman değil.
İnsan vücudu tamamen simetrik değildir. Postür, alışkanlıklar veya farklı kas-iskelet sistemi özellikleri de omuz seviyelerinde farklılık oluşturabilir.
Ancak belirgin bir omuz asimetrisine kürek kemiği, bel hattı veya gövde asimetrisi de eşlik ediyorsa skolyoz açısından değerlendirme düşünülebilir.
Özellikle çocuk büyüme dönemindeyse değişimin zaman içerisinde artıp artmadığı önemlidir. Adölesan idiyopatik skolyozda eğriliğin ilerleme riski büyüme dönemiyle yakından ilişkilidir.
Kürek Kemiğinin Birinin Daha Çıkık Olması Ne Anlama Gelir?
Skolyozda omurganın rotasyonel bileşeni nedeniyle kürek kemiklerinden biri diğerinden daha belirgin görünebilir.
Ancak çıkık görünen her kürek kemiği skolyoz değildir.
Skapular hareket ve postür farklılıkları gibi başka nedenler de benzer görüntü oluşturabilir. Bu nedenle kürek kemiği asimetrisini tek başına tanı olarak değil, diğer bulgularla birlikte değerlendirmek gerekir.
Bel Oyuklarının Eşit Olmaması Önemli mi?
Olabilir.
Çocuk ayakta dururken kollarını serbestçe iki yana bıraktığında kol ile gövde arasında kalan boşlukların iki tarafta farklı olması veya bel hattının bir tarafta daha belirgin görünmesi skolyoz taramasında dikkat edilen bulgulardandır.
Kalça seviyelerinde veya gövdenin orta hatta duruşunda da farklılık görülebilir.
Fakat burada da aynı kural geçerli:
Asimetri görmek tanı koymak anlamına gelmez.
Evde Öne Eğilme Testi Yapılabilir mi?
Skolyoz taramasında en bilinen klinik yöntemlerden biri Adams öne eğilme testidir.
Çocuk ayakta dururken öne doğru eğildiğinde göğüs kafesinin veya bel bölgesinin bir tarafında diğer tarafa göre belirgin yükseklik ortaya çıkabilir. Klinik değerlendirmede bu gövde rotasyonu bir skolyometre/inclinometer yardımıyla da ölçülebilir.
Ebeveyn çocuğunda öne eğilme sırasında belirgin bir sağ-sol farkı fark edebilir; ancak evde yapılan gözlem klinik Adams testi veya skolyometre ölçümünün yerine geçmez.
Bu nedenle evde testin amacı “kaç derece skolyoz var?” sorusunu cevaplamak değil, değerlendirme gerektirebilecek bir asimetriyi fark etmektir.
Skolyoz Ağrı Yapar mı?
Bu da ebeveynlerin sık sorduğu sorulardan biridir.
Adölesan idiyopatik skolyozlu çocukların önemli bir bölümünde belirgin ağrı veya nörolojik bulgu bulunmayabilir. SRS de ağrının skolyozun tipik tanımlayıcı bulgularından biri olmadığını belirtmektedir.
Dolayısıyla:
“Çocuğumun sırtı ağrımıyor, skolyozu olamaz” demek doğru değildir.
Aynı şekilde çocuğun sırtının ağrıması da tek başına skolyozu göstermez.
Kötü Oturmak Skolyoza Neden Olur mu?
Bu konuda çok yaygın bir yanlış inanış var.
Çocuğun kötü oturması, ağır okul çantası taşıması veya belirli bir uyku pozisyonunda yatması adölesan idiyopatik skolyozun nedeni olarak kabul edilmez. SRS de ağır eşya taşıma, kötü uyku/ayakta durma postürü ve spor gibi faktörlerin skolyoza neden olduğu yönündeki yaygın inanışları desteklememektedir.
Dolayısıyla skolyozu “dik durmadın, böyle oldun” şeklinde çocuğun davranışına bağlamak doğru değildir.
Skolyoz Tanısı Nasıl Konur?
Fiziksel değerlendirmede omuzlar, kürek kemikleri, bel hattı, pelvis ve gövde simetrisi incelenebilir. Adams öne eğilme testi ve skolyometre ölçümü değerlendirmeye yardımcı olabilir.
Kesin eğrilik büyüklüğü ise gerektiğinde ayakta çekilen omurga grafisinde Cobb açısı ile belirlenir.
SRS’ye göre 10 derecenin üzerindeki eğrilikler skolyoz olarak tanımlanırken 0–10 derece arasındaki eğrilikler postüral asimetri olarak değerlendirilir.
Ancak yalnızca dereceye bakarak tedavi kararı verilmez. Çocuğun yaşı, kalan büyüme potansiyeli, eğriliğin tipi ve büyüklüğü ile ilerleme riski birlikte değerlendirilir.
Bu nedenle “Skolyoz Kaç Derecede Tedavi Gerektirir? Cobb Açısı Ne Anlama Gelir?” başlıklı yazımızı mutlaka okuyun.
Skolyoz Fark Edilirse Ne Yapılmalı?
İlk yapılması gereken çocuğa rastgele internet egzersizleri yaptırmak değildir.
Öncelikle eğriliğin gerçekten skolyoz olup olmadığı, eğriliğin özellikleri ve çocuğun büyüme durumu değerlendirilmelidir.
Skolyoza özgü fizyoterapi egzersizleri — PSSE (Physiotherapeutic Scoliosis-Specific Exercises) — sıradan genel postür veya sırt egzersizlerinden farklıdır. SOSORT önerilerinde bu egzersizlerin eğriliğin özelliklerine, kişinin gereksinimlerine ve tedavi evresine göre bireyselleştirilmesi; üç boyutlu aktif kendini düzeltme, günlük yaşam eğitimi ve düzeltilmiş postürün stabilizasyonu gibi bileşenleri içermesi önerilmektedir.
Bu konuyu ikinci skolyoz yazımızda ayrıntılı anlatacağız:
Skolyoz İçin Hangi Egzersizler Yapılmalı? Her Egzersiz Her Skolyoza Uygun mu?
Sık Sorulan Sorular
Çocuğumun bir omzu düşük, skolyoz olabilir mi?
Olabilir; ancak omuz yüksekliği farkı tek başına skolyoz tanısı koydurmaz. Diğer gövde asimetrileriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Skolyoz dışarıdan belli olur mu?
Bazı çocuklarda omuz, kürek kemiği, bel veya gövde asimetrisi dışarıdan fark edilebilir. Hafif eğrilikler ise belirgin görünmeyebilir.
Skolyoz için röntgen şart mı?
Her asimetri fark edildiğinde doğrudan röntgen çekilmesi gerektiği söylenemez. Önce klinik değerlendirme yapılabilir; görüntüleme gereksinimine buna göre karar verilir. Eğriliğin Cobb açısıyla ölçülmesi gerektiğinde ayakta omurga grafisi kullanılır.
10 derece skolyoz mudur?
SRS tanımına göre Cobb açısının 10 derecenin üzerinde olması skolyoz olarak kabul edilir; 0–10° arasındaki eğrilikler postüral asimetri olarak değerlendirilir.
Skolyoz egzersizle düzelir mi?
Bu soruya yalnızca “evet” veya “hayır” demek doğru olmaz. Eğriliğin tipi, büyüklüğü, büyüme potansiyeli ve tedavi hedefleri önemlidir. Skolyoza özgü fizyoterapi egzersizleri konservatif yönetimin bir parçası olabilir ve kişiye/eğrilik paternine göre bireyselleştirilmelidir.
Sonuç
Çocuklarda skolyoz belirtilerini erken fark etmek, çocuğa evde tanı koymak anlamına gelmez. Omuz veya kürek kemiği asimetrisi, bel hattında farklılık, gövdenin bir tarafa kayması veya öne eğildiğinde sırtın bir tarafının belirginleşmesi profesyonel değerlendirme için ipucu olabilir.
Çocuğunuzda bu tür bir asimetri fark ettiyseniz, eğriliğin özellikleri ve büyüme durumu birlikte değerlendirilmelidir.
Skolyozda değerlendirme, kişiye özel fizyoterapi ve egzersiz yaklaşımları hakkında ayrıntılı bilgi için Skolyozda Fizyoterapi ve Egzersiz sayfasını inceleyebilirsiniz.
Bel, boyun, sırt ve skolyozla ilgili diğer bilimsel içerikler için Omurga Sağlığı sayfasına ulaşabilirsiniz.
Tıbbi Bilgilendirme ve Güvenlik Notu
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı koyma veya kişiye özel tedavi önerisi niteliğinde değildir. Yakınmalarınızın nedeninin belirlenmesi, tıbbi tedavinizin düzenlenmesi ve egzersize uygunluğunuzun değerlendirilmesi için hekiminize danışınız. Yeni başlayan, şiddetlenen veya nörolojik belirtilerin eşlik ettiği yakınmalarda gecikmeden tıbbi değerlendirme alınmalıdır. Ameliyat sonrası rehabilitasyon, inflamatuvar romatizmal hastalıklar ve tanı konulmuş diğer sağlık sorunlarında fizyoterapi ve egzersiz programı, ilgili hekimin önerileri ve kişisel değerlendirme sonuçları doğrultusunda planlanmalıdır.
