Sarkopeni: Kas Kaybı Belirtileri ve Fizyoterapi

Sarkopeni, kas kuvvetinde ve kas miktarında azalmayla ilişkili bir kas hastalığıdır. Sandalyeden kalkmak, merdiven çıkmak, alışveriş poşetlerini taşımak veya yürüyüşü sürdürmek eskisinden daha zor gelmeye başlayabilir.

Bu değişiklikleri yalnızca “yaşlandım” diyerek geçiştirmemek gerekir. Kas sağlığını değerlendirmek, günlük yaşamda hangi hareketlerin zorlaştığını anlamak ve kişiye uygun bir program oluşturmak önemlidir.

Sarkopeni yalnızca kasların küçülmesi midir?

Hayır. Kasın görünümü kadar ne kadar kuvvet üretebildiği ve günlük işlerde nasıl kullanıldığı da önemlidir.

Avrupa uzlaşısında düşük kas kuvveti, olası sarkopeniyi düşündüren temel bulgudur. Düşük kas miktarı veya kalitesinin gösterilmesi tanıyı destekleyerek doğrular. Fiziksel performansın da düşük olması, durumun şiddetini değerlendirmede kullanılır.

Bu nedenle yalnızca tartılmak, vücut kitle indeksine bakmak veya kolun inceldiğini fark etmek tanı koymak için yeterli değildir.

Hangi değişiklikler değerlendirme gerektirir?

Şu güçlükler kas sağlığının değerlendirilmesi için bir neden olabilir:

• Sandalyeden kalkarken kollardan daha fazla destek almak.
• Merdiven çıkarken belirgin zorlanmak.
• Daha yavaş yürümek veya yürüyüş mesafesinin azalması.
• Eşya taşımakta güçlük yaşamak.
• Düşmek ya da düşmekten çekinerek hareketi azaltmak.

Bu belirtiler tek başına sarkopeni tanısı değildir. Eklem ağrısı, sinir sistemi sorunları veya başka hastalıklar da benzer güçlükler oluşturabilir.

İlk görüşmede neleri değerlendiriyorum?

Önce hangi işlerde zorlandığınızı ve yeniden daha rahat yapmak istediğiniz hareketleri konuşuyoruz. Düşme, hastanede yatış, ameliyat ve önceki egzersiz deneyiminizi öğreniyorum. Mevcut hastalıklarınızı ve ilgili hekim değerlendirmelerini gözden geçiriyorum.

Gereksiniminize göre kavrama kuvveti, sandalyeden kalkma, yürüme hızı, denge ve günlük hareket becerilerini değerlendiriyorum. Gerektiğinde kas miktarının ölçülmesi ve altta yatan nedenlerin araştırılması için ilgili hekimle birlikte ilerlenir.

Hedefimiz yalnızca bir test puanını yükseltmek değildir. Evden daha güvenle çıkabilmek veya merdiveni daha rahat kullanabilmek de önemli bir gelişmedir.

Sarkopenide hangi egzersizler kullanılır?

İlerleyici direnç egzersizleri, sarkopeni yönetiminin temel uygulamalarındandır. Bunlar kasların vücut ağırlığına, egzersiz bandına, ağırlığa veya uygun bir cihazın direncine karşı çalışmasını sağlar.

Programı kişinin başlangıç kuvvetine ve hareket kapasitesine göre düzenliyorum. Sandalyeden kontrollü kalkma, basamağa çıkma, çekme ve itme gibi çalışmalar günlük yaşam hedefleriyle ilişkilendirilebilir.

Direnç, tekrar ve dinlenme süreleri herkese aynı verilmez. Hareket öğrenildikçe ve kişi uygun yanıt verdikçe yük artırılabilir.

Yürüyüş tek başına yeterli mi?

Yürüyüş değerlidir; ancak kas güçlendirme çalışmalarının bütün görevini üstlenmez.

Dünya Sağlık Örgütü, ileri yaştaki yetişkinlerde genel sağlık için haftada 150–300 dakika orta şiddetli aerobik aktivite, en az iki gün kas güçlendirme ve haftada en az üç gün denge ve kuvveti birlikte çalıştıran çok bileşenli aktivite önerir.

Bunlar genel hedeflerdir; sarkopenisi bulunan herkese ilk günden aynı miktarda egzersiz verilmez. Başlangıcı kişinin yapabildiği düzeye göre belirleyip aşamalı ilerlemek gerekir. NCBI Bookshelf

Manuel terapi veya klinik pilatesin yeri var mı?

Değerlendirmede eşlik eden ağrı ya da hareket kısıtlılığı saptarsam uygun manuel terapi uygulamalarını programa ekleyebilirim. Pilates temelli hareketleri de kişinin ihtiyacına göre kullanabilirim.

Bu uygulamaların amacı ve yükü açık olmalıdır. Sarkopenide kas kuvvetini geliştirmeye yönelik ilerleyici çalışmaları programın merkezinde tutarım; kullanılan cihazın veya tekniğin adından önce kişinin ihtiyacını değerlendiririm.

Beslenme desteği gerekir mi?

Yeterli enerji ve protein alımı, egzersiz programıyla birlikte ele alınmalıdır. İştahsızlık, istemsiz kilo kaybı veya yetersiz beslenme varsa ilgili hekim ve diyetisyen değerlendirmesi önemlidir.

Protein tozu veya vitamin takviyesi herkese otomatik olarak gerekmez. Beslenme desteği, kişinin mevcut alımı ve sağlık durumuna göre planlanmalıdır.

İlerlemeyi nasıl takip ediyoruz?

Başlangıçta zorlandığınız hareketleri ve değerlendirme sonuçlarını kaydediyorum. Takipte sandalyeden kalkma, yürüme, taşıma ve denge gibi becerilerdeki değişimi inceliyorum.

Ev programının uygulanabilirliğini de konuşuyoruz. Gerektiğinde hareketi, desteği veya yükü değiştiriyorum. Amaç, sürdürülebilen ve günlük yaşamınıza katkı sağlayan bir program oluşturmaktır.

Pilates kas kütlesini artırır mı?

Pilates kasları çalıştırır; ancak kas kuvvetinin gelişmesiyle kas kütlesinin artması aynı şey değildir. Hareketleri daha kontrollü yapabilmeniz veya daha fazla tekrar edebilmeniz, kas miktarınızın mutlaka arttığı anlamına gelmez.

İleri yaştaki kişilerde pilatesin bazı kas dayanıklılığı ölçümlerini geliştirebildiğini gösteren araştırmalar vardır; ancak kanıtın kesinliği düşüktür. Menopoz sonrası kadınlarda yapılan küçük bir 2026 araştırmasında da sekiz haftalık pilates sonrasında yağsız vücut kütlesinde anlamlı artış gösterilmemiştir. Bu sonuçlar, pilatesin herkeste belirgin kas kütlesi artışı sağlayacağını söylemek için yeterli değildir.

Klinik uygulamamda pilates temelli hareketleri kişinin kuvvetine, hareket kapasitesine ve hedeflerine göre planlıyorum. Kas gelişimini hedeflediğimizde direncin yeterli olması, zaman içinde artırılması ve beslenmenin desteklenmesi önemlidir. Gerektiğinde programa ağırlık, egzersiz bandı ve günlük yaşama yönelik kuvvet çalışmaları ekliyorum. Sarkopenide ilerleyici direnç egzersizleri programın temelini oluşturur.

Eşlik eden ağrı veya hareket kısıtlılığı varsa uygun manuel terapi uygulamalarından da yararlanabilirim. Burada amaç, kişinin aktif çalışmalara katılımını kolaylaştırmaktır.

Caddebostan’da kas kuvveti ve hareket değerlendirmesi

Caddebostan, Kadıköy’deki çalışma yerimde kas kuvvetini, hareket kapasitesini ve kişiye özel egzersiz gereksinimlerini değerlendiriyorum.

Menopoz döneminde fizyoterapi ve kişiye özel egzersiz yaklaşımım hakkında bilgi alabilirsiniz. Bağdat Caddesi çevresi ve Erenköy’den ulaşım için İletişim ve Randevu sayfasını inceleyebilirsiniz.

Prof. Dr. Defne Kaya Utlu — Fizyoterapist (PT, PhD)

Tıbbi Bilgilendirme

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; hekim muayenesi, tanı veya kişiye özel tedavi planının yerine geçmez. Fizyoterapi uygulamaları, kişinin sağlık durumu, ilgili hekim değerlendirmeleri ve fizyoterapi bulguları doğrultusunda planlanır. Yeni başlayan veya ilerleyen güç kaybı, idrar-dışkı kontrolünde değişiklik ya da travma sonrası şiddetli ağrıda gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir.

Kaynaklar

1. Cruz-Jentoft AJ ve arkadaşları. Sarcopenia: revised European consensus on definition and diagnosis. Age and Ageing. 2019;48(1):16–31.
   https://doi.org/10.1093/ageing/afy169
2. Dent E ve arkadaşları. International Clinical Practice Guidelines for Sarcopenia (ICFSR): Screening, Diagnosis and Management. Journal of Nutrition, Health & Aging. 2018;22(10):1148–1161.
   https://doi.org/10.1007/s12603-018-1139-9
3. Dünya Sağlık Örgütü (WHO). WHO Guidelines on Physical Activity and Sedentary Behaviour. 2020.
   https://www.who.int/publications/i/item/9789240015128
4. Oliveira LS ve arkadaşları. Effects of Pilates exercises on strength, endurance and muscle power in older adults: Systematic review and meta-analysis. Journal of Bodywork and Movement Therapies. 2024;39:615–634.
   https://doi.org/10.1016/j.jbmt.2024.02.021
5. Effects of 8-week prop Pilates or apparatus Pilates on body composition, blood pressure, mechanical properties of core muscles, mental health, and physical fitness in postmenopausal women. 2026.
   https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC13065379/